مبحث سوم مقررات ملی ساختمان - حفاظت ساختمان ها در مقابل حریق

اجرای تاسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان ها استفاده از مصالح سوختنی توسعه شبکه

های انرژی برق و گاز و به کارگیری تجهیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتش سوزی در

ساختمان ها گردیده است و به همین دلیل توجه بیشتر به موضوع حفاظت ساختمان ها در مقابل

حریق امری الزامی و اجتناب ناپذیر است

فهرست مطالب این مبحث از مقررات ملی به این صورت می باشد...

 مبحث سوم مقررات ملی ساختمان - حفاظت ساختمان ها در مقابل حریق

اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان ھا، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکه ھای انرژی، برق و گاز و بکارگیری تجھیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتش سوزی در ساختمان ھا گردیده است و به ھمین دلیل توجه بیشتر به موضوع حفاظت ساختمان ھا در برابر حریق، امری الزامی و اجتناب ناپذیر محسوب می گردد .

فهرست مطالب این مبحث از مقررات ملی ساختمان به صورت زیر است:
۳-۱-۱ تعاریف
۳-۱-۲ مقررات کلی
۳-۱-۳ بخش ھای سه گانه راه خروج
۳-۱-۴ اجزای تشکیل دھنده راه خروج
۳-۱-۵ ظرفیت راھھای خروج
۳-۱-۶ حداقل تعداد راھھای خروج الزامی
۳-۱-۷ چگونگی استقرار راھھای خروج
۳-۱-۸ روشنایی راھھای خروج
۳-۱-۹ علامتگذاری راھھای خروج
۳-۱-۱۰ ضوابط اختصاصی راهھای خروج در تصرف ھای مسکونی
۳-۱-۱۱ ضوابط اختصاصی راههای خروج در تصرف ھای آموزشی / فرھنگی
۳-۱-۱۲ ضوابط اختصاصی راھھای خروج در تصرف ھای درمانی / مراقبتی
۳-۱-۱۳ ضوابط اختصاصی راھھای خروج در تصرف ھای تجمعی
۳-۱-۱۴ ضوابط اختصاصی راھھای خروج در تصرف ھای اداری / حرفه ای
۳-۱-۱۵ ضوابط اختصاصی راھھای خروج در تصرف ھای کسبی / تجاری
۳-۱-۱۶ ضوابط اختصاصی راھھای خروج در تصرف ھای صنعتی
۳-۱-۱۷ ضوابط اختصاصی راھھای خروج در تصرف ھای انباری
۳-۱-۱۸ ضوابط اختصاصی ساختمان ھای بلند
ضمیمه: معادل انگلیسی تعاریف

مقدمه
اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان ھا، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکه ھای انرژی، برق و گاز و بکارگیری تجھیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتش سوزی در ساختمان ھا گردیده است و به ھمین دلیل توجه بیشتر به موضوع حفاظت ساختمان ھا در برابر حریق، امری الزامی و اجتناب ناپذیر محسوب می گردد .به منظور حفظ جان و مال انسان ھا و فراھم ساختن ایمنی لازم در برابر آتش سوزی، رعایت اصولی در طراحی و اجرای ساختمان ھا ضروری است که مھمترین آن عبارتند از:
تأمین تمھیدات لازم در طراحی و اجرای ساختمانھا بمنظور پیشگیری از بروز حریق.
فراھم ساختن شبکه ھای علائمی محافظ ( تشخیص، ھشدار، اعلام ) و امکانات مھار، کنترل و اطفاء حریق در ساختمان.
جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان و سرایت حریق از یک ساختمان به ساختمان دیگر.
پیش بینی راه ھای خروج جھت خارج شدن به موقع و ایمن افراد از ساختمان و انتقال آنان به مکان ھای امن بر اساس تصمیمات متخذه در جلسات کمیته تخصصی مبحث سوم، در نخستین مرحله از تدوین و تصویب مقررات ملی ساختمان پیرامون حفاظت ساختمان ھا در برابر حریق، تأمین ایمنی لازم جھت حفظ جان انسانھا مورد تأکید بوده است و به ھمین دلیل در این مرحله مقررات و ضوابط مربوط به راه ھای خروج از بنا و فرار از حریق که از بیشترین اھمیت و تاثیر در این راستا برخوردار می باشند، به شرح صفحات پیوست تدوین و پس از بررسی و تصویب در کمیته تخصصی مبحث سوم جھت تصویب نھایی به شورای تدوین مقررات ملی تقدیم گردیده است.

بدیھی است ضوابط مربوط به:
• موقعیت و ابعاد ساختمان
• انواع ساختارھا
• محافظت سازه، قطعات و مصالح
• پلکان ھا و آسانسورھا
• دیوارھا و نازک کاری ھای ساختمان
• تأسیسات برقی و مکانیکی
• سیستم ھای اعلام و اطفاء
در مراحل بعد بر اساس اولویت ھای مورد نظر شورای تدوین مقررات ملی و کمیته تخصصی مبحث سوم تھیه و در زمان

مقتضی با توجه به شرایط فنی، تخصصی و اجرایی موجود در کشور از نظر وجود مھارتھای لازم، مصالح، تجھیزات و نیز

امکانات اقتصادی کشور بعنوان مقررات ملی اعلام خواھد گردید.

از آنجا که در ھر ساختمان کلیه پیش بینی ھا و تمھیدات لازم جھت ایمنی ساکنان و متصرفان در برابر حریق باید فراھم گردد،

ضروری است طراحی و ساخت ساختمان ھا به نحوی صورت گیرد که با توجه به کاربری، ابعاد و تعداد طبقات، به مدت

مناسبی در برابر حریق مقاومت نموده و از گسترش حریق به فضاھا یا ساختمان ھای مجاور جلوگیری شود .بدین منظور

توجه به الزامات اساسی زیر (تا تصویب مقررات مربوطه) در طراحی و اجرای ساختمان ھا ضروری خواھد بود.

١- طراحی و اجرا به نحوی باشد که در صورت وقوع حریق افراد بتوانند خود را از طریق مسیرھای امن و مشخص شده به

محل ایمنی در داخل یا خارج از ساختمان برسانند.بدین منظور لازم است:

- مسیرھای خروج از ساختمان و فرار از حریق به تعداد کافی و با ظرفیت لازم پیش بینی شده و در محل ھای مناسبی از

ساختمان قرار گیرند، به نحوی که افراد قادر باشند در صورت وقوع حریق بدون تشویش و اضطراب خود را به محل امن

برسانند.

- روشنایی لازم و مناسب در مسیرھای فرار تامین شده و کلیه خروجی ھا به نحو مناسب علامت گذاری و مشخص شوند.

- تمھیدات لازم برای جلوگیری از نفوذ شعله و دود به مسیرھای خروج به نحو مناسب و با توجه به کاربری، ابعاد و ارتفاع

ساختمان پیش بینی گردد.

تمھیدات و پیش بینی ھای لازم به منظور جلوگیری از گسترش حریق در داخل ساختمان از طریق پوشش ھا و نازک کاری ھای

داخلی، به عمل آید.بدین منظور لازم است :

- تا ھنگام تدوین مقررات و دستورالعمل ھای لازم، تا حد امکان از مصالح غیر سوختنی و یا نیمه سوختنی استفاده شود.

پوششھا به نحوی انتخاب شوند که در برابر پیشرفت سطحی شعله مقاومت لازم را دارا بوده و در صورت مشتعل شدن، شدت

تولید حرارت ناشی از سوختن آنھا محدود باشد.

طراحی و اجرای ساختمان به نحوی باشد که از گسترش حریق از یک فضا یا ساختمان به فضاھا یا ساختمان ھای مجاور

جلوگیری به عمل آید. بدین منظور لازم است :

- در صورت وقوع حریق، ساختمان با توجه به کاربری و ابعاد خود تا مدت مناسبی مقاومت و پایداری خود را حفظ نماید.

- به منظور جلوگیری از گسترش حریق متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان فضابندی ھای مناسب در داخل ساختمان، به

وسیله ساختارھای مقاوم حریق، صورت گیرد.

 
- راهھای ارتباطی و فضاھای پنھان نظیر شفت ھا، محل عبور کابل ھا و لوله ھا، فضاھای مجوف بین دیوارھا و نماھای

خارجی ساختمان و غیره به نحوی طراحی و اجرا شوند که از گسترش حریق از طریق در داخل آنھا جلوگیری به عمل آید.

- دیوارھای مشترک بین ساختمان ھا به نحوی طراحی و اجرا شوند که در برابر گسترش حریق از یک ساختمان به ساختمان

دیگر مقاومت نمایند.

- دیوارھای خارجی ساختمان ، متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان در برابر گسترش حریق به خارج از آن مقاومت نمایند.

- بام ھا به نحوی طراحی و اجرا شوند که با توجه به موقعیت ساختمان از گسترش حریق از طریق آن به اماکن مجاور  

جلوگیری گردد.

٢- کلیه تمھیدات لازم جھت دسترسی نیروھای آت ش نشانی به محل حریق در ساختمان در نظر گرفته شود . بدین منظور لازم است:

- راه رسیدن خودروھا، وسایل و امکانات امکانات آتشنشانی به مجاورت ساختمان وجود داشته باشد.

- برای دسترسی نیروھای آتشنشانی به فضاھای داخلی ساختمان مسیرھای امن در نظر گرفته شود.

- به تناسب کاربری و ابعاد ساختمان ، برای استفاده نیروھای آتش نشانی، امکانات اطفایی در داخل ساختمان پیش بینی گردد.

ھمچنین توجه به این نکته ضروری است در مواردی که سایر مقررات ملی ساختمان مانند مقررات مربوط به تاسیسات برقی

و مکانیکی، لوله کشی گاز و سیستم ھای تھویه محدودیت ھای متفاوتی نسبت به ضوابط این مبحث ایجاد و الزام نماید،

ضوابطی باید ملاک عمل قرار گیرد که محدودیت بیشتری دارد. و به ویژه National Fire Protection

Association (NFPA) در تدوین این مبحث از مدارک فنی و انتشارات نشریه شمارة ١١٢ دفتر تحقیقات و معیارھای

فنی سازمان برنامه و بودجه تحت عنوان دستورالعمل اجرایی محافظت ساختمان ھا در برابر آتش سوزی بعنوان مدارک

مرجع استفاده شده است. امید است با اجرای این مبحث علاوه بر حفظ جان و مال انسان ھا شاھد تحقق اھداف مقررات ملی

ساختمان مانند افزایش عمر مفید ساختمان ھا، حفاظت از سرمایه ھای مردمی و عمومی، صرفه جویی و افزایش بھره وری

و تأمین آسایش و ایمنی انسانھا باشیم.

کمیته تخصصی مبحث سوم

 
دفتر تدوین و ترویج مقررات ملی ساختمان

۳-۱ راھھای خروج از بنا و فرار از حریق

  
۳-۱-۱ تعاریف 
در این مبحث از مقررات ملی، به منظور اعمال مقررات محافظت ساختمان ھا در برابر حریق، واژه ھا و اصطلاحات با معانی  

و مفاھیمی که در این بخش ذکر شده است، مورد استفاده واقع میشوند:

آزمایش حریق استاندارد

آزمایش یا آزمایش ھای استاندارد ویژه برای شناسایی مقاومت و رفتار مصالح، فرآورده ھا، اعضا و اجزای ساختمانی در

مقابل آتش سوزی، که مشخصات اجرایی آنھا بعد به وسیله مقررات مربوط به خود تعیین خواھد شد.

 
ارتفاع طبقه و بنا

منظور از ارتفاع یک طبقه، فاصله قائم از کف تمام شده آن طبقه تا کف تمام شده طبقه بالاتر است .ارتفاع طبقه آخر بنا، حد

فاصل کف تمام شده آن طبقه تا کف تمام شده متوسط سطح بام ساختمان می باشد. ارتفاع بنا به ارتفاع تمام طبقات یا فاصله

قائم از کف زمین طبیعی تا متوسط ارتفاع بام ساختمان گفته می شود.

افزایش بنا

 
انجام ھرگونه عملیات ساختمانی که سطح یا حجم یک بنا را افزایش دھد.

اعضا باربر

 
اعضایی از ساختمان که بار مرده و زنده ساختمان را به شالوده ھا انتقال می دھند.

بازارچه

 
مجموعه ای بنا که برای عرضه غیرمتمرکز کالاھای مختلف در نظر گرفته شده، و یک راه عبور و مرور عمومی با حداقل

٩متر عرض را در بر می گیرد.

بالابر

اتاقک یا سکویی که به مکانیسم بالا و پائین شدن در مسیر قائم و ثابت مجھز باشد.

بنای موجود

 
بنایی که مطابق مقررات و قوانین گذشته اجرا و تکمیل شده است.

پلکان خارجی

 
پلکانی که حداقل از یک طرف در ارتباط مستقیم با فضای آزاد باشد.

پلکان متحرک

پلکانی که به کمک وسایل و دستگاھھای مکانیکی حرکت کند. رجوع شود به بند ۳-۱-۴-۶

پنجره حریق

 
پنجره ای که با آزمایش حریق استاندارد حائز شرایط مقاومت و محافظت در برابر حریق متناسب با محل استقرار خود باشد.

پنجره چشمی

پنجره ای که فقط برای تأمین دید به فضای مجاور تعبیه شده باشد.

ضوابط طراحی راه پله و پلکان    

۱) تمام پلکان هایی که در راه خروج واقع شوند باید دارای ساختاری پایدار و ثابت باشند.عرض راه پله ها و پاگردها نباید در  

هیچ قسمت از طول مسیر کاهش یابد    

۲) پاخور تمام پله ها باید از یک جنس و با یک نوع پرداخت بوده و تمام تدابیر لازم به منظور ممانعت از لغزندگی بر روی  

سطح آنها اتخاذ گردد

  
۳) عرض راه پله می بایست حداقل ۱۱۰ سانتی متر عرض مفید داشته باشد ، مگر آنکه مجموع تعداد متصرفان تمام طبقات

استفاده کننده از راه وپله کمتر از ۵۰ باشد که در آن صورت عرض مفید می تواند به حداقل ۹۰ سانتی متر کاهش داده شود .  

همچنین هر راه پله باید دست کم ۲۰۵سانتی متر تا سقف بالای خود ارتفاع داشته و بین هر دو پاگرد متوالی آن ، حداکثر  

فاصله قائم ۳۷۰ سانتی متر باشد.


۴) ارتفاع هر پله حداکثر ۱۸ و حداقل ۱۰ سانتی متر می باشد و هر کف پله باید حداقل ۲۸ سانتی متر پاخور و حداکثر ۲

درصد شیب داشته باشد .. در مواردی که پله ای به سطح شیبدار مانند کف پیاده رو منتهی شود ، اختلاف ارتفاع مجاز بین

سرآن حداکثر ۸ سانتی متر به ازای هر متر طول پله توصیه می شود .

  
۵) درصورت استفاده از پله های قوسی می بایست حداقل اندازه پاخور هر پله درفاصله ۳۰ سانتی متری از باریکترین قسمت  

، ۲۸ سانتیمتر بوده و اندازه شعاع قوس کوچکتر پله از دو برابر عرض آن کمتر نباشد .

   
۶) استفاده از پله های مارپیچ در راههای خروج برای حداکثر ۵ نفر مجاز است ، درضمن در صورت استفاده از این پله ها،  

عرض مفید پله نباید از ۶۵ سانتیمتر کمتر باشد و ارتفاع هر پله نباید از ۲۴ سانتیمتر بیشتر باشد . لازم به ذکر است که

ارتفاع راه پله نیز از ۲۰۰ سانتی متر کمتر نباشد و اندازه پاخور هر پله ، در فاصله ۳۰ سانتیمتری از باریکترین قسمت پله

حداقل ۲۰ سانتیمتر باشد .

   
۷) پلکانهای واقع در راه خروج با شیب بیش از ۱ به ۱۵ باید در هر دو طرف دارای نرده دست انداز باشند . همچنین پلکان   

های عریض باید به ازای هر ۷۵ سانتیمتر از عرض مفید خود ، حداقل دریک سمت نرده دست انداز داشته باشند. لازم به ذکر  

است که پلکانهای واقع در خانه‌های یک یا دو خانواری و سایر واحدهای مسکونی کوچک 

  
می توانند فقط در یک سمت نرده داشته باشند .مسيرهاي خروج :

82- اجراي خروجي ها با حداقل عرض 10/1 متناسب با مبحث سوم مقررات ملي ساختمان

83- درب هاي خروج موافق خروج بطوري كه مسير خروج مسدود نگردد و بصورت لولايي باز شود.

84- خروجي دوم براي فضاهاي بيش از 185 متر مربع

85- اجراي مسير خروج از فضاهايي داراي درب كه در زمان وقوع حريق قفل شده باشد مجاز نمي باشد مانند آشپزخانه ها ،انبارها ، سرويس هاي بهداشتي ، رختكن ها ، اتاق خواب و فضاهاي مشابه

86 - هر پا گرد پله كه هم سطح طبقه اي واقع شود بايد داراي علامتي باشد كه شماره آن طبقه را مشخص كند اين علامت بايد در ارتفاع تقريبا 5/1 متري از كف تمام شده و در موقعيتي نصب گردد كه تحت هر شرايطي از جمله باز يا بسته بودن درب ورودي به طبقه به راحتي ديده شود.

87- علائم خروج بايد موقعيتي مناسب و رنگ و طرحي متضاد با تزئينات و نازك كاري هاي داخلي و ساير علائم و نشانه ها داشته باشند تا به آساني ديده شود.

88- در هر طبقه از جمله طبقات زير تراز تخليه خروج كه با مقاصد عمومي ساختمان به تصرف در آيد. بايد حداقل دو خروج دور از هم در دسترس باشند.

گود برداري:

89- رعايت موارد ايمني در زمان تخريب ، خاك برداري و گود برداري مطابق آيين نامه اداره كار و مبحث دوازده مقررات ملي ساختمان.

90- استفاده از شمع و سپر جهت مهار ساختمانهاي مجاور ، بطوريكه شمع كوبي پايه ها بطور مطمئن تامين گردد.

91- فاصله شمعها از يكديگر بيش از 5/2 متر نباشد.